Egzamin komisyjny jest jednym z ustawowych praw studenta, ale nie działa jak automatyczna dodatkowa poprawka po niezdanym egzaminie. W roku akademickim 2026/2027 o przesłankach, terminie złożenia wniosku i szczegółach procedury nadal decyduje przede wszystkim regulamin konkretnej uczelni. Poniżej znajduje się praktyczne wyjaśnienie, kiedy komis może mieć podstawę, jak przygotować wniosek i czego spodziewać się podczas samego egzaminu.
Czym jest egzamin komisyjny — i czym nie jest
Podstawa ogólna znajduje się w art. 85 ust. 1 pkt 6 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Przepis wymienia prawo studenta do przystąpienia do egzaminu komisyjnego przy udziale wskazanego przez niego obserwatora. Szczegółowe zasady korzystania z tego uprawnienia określają jednak regulaminy studiów poszczególnych uczelni. Aktualny tekst ustawy jest dostępny w Elektronicznym Dzienniku Ustaw.
To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. Student nie może zakładać, że po dwóch nieudanych podejściach automatycznie otrzyma trzecie, tylko dlatego, że nazwie je komisyjnym. Na części uczelni procedura służy przede wszystkim sytuacjom, w których pojawiają się uzasadnione wątpliwości dotyczące przebiegu egzaminu, jego zakresu, formy albo bezstronności egzaminatora.
Komisyjny ma kontrolować prawidłowość weryfikacji wiedzy, a nie zastępować zwykły system poprawek.
Dobrze pokazuje to różnica między egzaminem poprawkowym, dodatkowym terminem a egzaminem przed komisją.
| Procedura | Po co istnieje | Czy wynika po prostu z niezdania? | Kto określa szczegóły |
|---|---|---|---|
| Egzamin poprawkowy | ponowna próba zaliczenia przedmiotu | często tak, zgodnie z regulaminem | regulamin i zasady przedmiotu |
| Dodatkowy termin | wyjątkowa kolejna możliwość podejścia | nie zawsze | dziekan lub inny właściwy organ |
| Egzamin komisyjny | ponowna weryfikacja w szczególnym trybie | nie automatycznie | regulamin studiów |
Przykład Uniwersytetu Jagiellońskiego dobrze pokazuje, że te instytucje nie muszą być tym samym. Materiały uczelni opisują możliwość przyznania w uzasadnionych sytuacjach trzeciego terminu, a osobno wskazują egzamin komisyjny w przypadkach nieprawidłowości dotyczących przeprowadzenia lub zakresu egzaminu. Także sylabusy na rok 2026/2027 odsyłają przy procedurze komisyjnej bezpośrednio do regulaminu studiów.
Szerszy kontekst takich procedur znajduje się w poradniku o prawach studenta i regulaminie studiów. To właśnie regulamin, a nie zwyczaj panujący na roku czy informacja przekazana przez starszych studentów, powinien być pierwszym dokumentem sprawdzanym po pojawieniu się sporu o egzamin.
Kiedy przysługuje
Nie ma jednej listy przesłanek identycznej dla każdej szkoły wyższej. Komisja na studiach może zostać powołana według różnych procedur, ponieważ ustawa pozostawia uczelniom określenie szczegółowych warunków. W praktyce regulaminy najczęściej koncentrują się nie na samym niezadowoleniu z oceny, lecz na możliwych nieprawidłowościach.
Typowe okoliczności, które mogą mieć znaczenie, to:
- forma egzaminu niezgodna z wcześniej ogłoszonymi zasadami lub sylabusem;
- zakres pytań wykraczający poza zakres przewidziany dla egzaminu;
- naruszenie określonej w regulaminie procedury;
- uzasadniona wątpliwość dotycząca bezstronności egzaminatora;
- inne zdarzenie mogące mieć realny wpływ na prawidłowość egzaminu.
Praktyczna zasada: podstawą wniosku powinien być możliwy do opisania fakt i konkretny zapis regulaminu, a nie samo przekonanie, że ocena jest zbyt niska.
Dobrym przykładem różnic między uczelniami jest Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Aktualna strona Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej informuje, że po otrzymaniu oceny niedostatecznej z egzaminu poprawkowego student może wystąpić o zgodę na komisyjny, a wniosek należy złożyć w USOS w terminie siedmiu dni od wpisania oceny niedostatecznej. Szczegóły uczelnia wiąże z § 31 i § 32 regulaminu. Procedura egzaminu komisyjnego na UAM
Na innych uczelniach przesłanki i terminy są inne. W regulacjach UMK występuje na przykład trzydniowy termin liczony od ogłoszenia wyniku oraz przesłanki dotyczące uzasadnionych zastrzeżeń do bezstronności egzaminatora lub okoliczności wskazujących na nieprawidłowe przeprowadzenie egzaminu. Pokazuje to, dlaczego zasady z jednej uczelni nie powinny być kopiowane do sprawy prowadzonej na innej.
Ramka z przesłankami
Przed przygotowaniem pisma powinny istnieć odpowiedzi na cztery pytania:
- Co dokładnie wydarzyło się podczas egzaminu?
- Która zasada mogła zostać naruszona?
- Czy można wskazać dokument, wiadomość, sylabus, pracę albo świadka potwierdzającego okoliczności?
- Jaki termin przewiduje regulamin na zgłoszenie sprawy?
Samo zastrzeżenia do oceny nie zawsze wystarczy. Zdanie „prowadzący niesprawiedliwie dał 2,0” jest oceną sytuacji, a nie argumentem proceduralnym. Znacznie mocniejszy jest opis, że sylabus zapowiadał egzamin obejmujący materiał z określonych bloków, natomiast część pytań dotyczyła treści spoza podanego zakresu, albo że podczas egzaminu nie zastosowano zasad przekazanych wszystkim studentom.
Im bardziej konkretny opis zdarzenia, tym łatwiej oddzielić spór o poziom wiedzy od sporu o prawidłowość egzaminu.
Wniosek — co napisać
Wniosek o egzamin komisyjny powinien być krótki, uporządkowany i oparty na faktach. Nie jest miejscem na wielostronicowy opis konfliktu z prowadzącym. Organ rozpatrujący podanie potrzebuje przede wszystkim informacji, jakiego egzaminu dotyczy sprawa, kiedy się odbył, na czym polega problem i z czego wynika żądanie zastosowania trybu komisyjnego.
Jeżeli uczelnia udostępnia gotowy formularz w USOS, systemie podań albo na stronie wydziału, należy użyć właśnie tego trybu. Gdy wzoru nie ma, konstrukcja pisma może wyglądać następująco:
- dane studenta, kierunek, rok i numer albumu;
- nazwa przedmiotu oraz data kwestionowanego egzaminu;
- jednoznaczny wniosek o przeprowadzenie egzaminu komisyjnego;
- opis konkretnych okoliczności;
- wskazanie odpowiedniego punktu regulaminu, jeśli jest znany;
- wymienienie dowodów lub załączników;
- wniosek o udział obserwatora, jeśli student chce skorzystać z tego prawa i uczelniana procedura przewiduje wskazanie go na tym etapie.
| Do wniosku | Co powinno się znaleźć | Czego unikać |
|---|---|---|
| Opis zdarzenia | data, forma egzaminu, konkretna sytuacja | ogólnego „egzamin był niesprawiedliwy” |
| Podstawa | paragraf regulaminu, zasady z sylabusa | przypadkowych przepisów z innej uczelni |
| Dowody | wiadomości, ogłoszone kryteria, dokumenty | niesprawdzonych relacji i plotek |
| Żądanie | jasno nazwany egzamin komisyjny | kilku sprzecznych żądań w jednym piśmie |
Przy egzaminie pisemnym duże znaczenie może mieć wcześniejszy wgląd do pracy. Dopiero wtedy można stwierdzić, czy problem dotyczy sposobu naliczenia punktów, interpretacji odpowiedzi, niezgodności kryteriów czy czegoś innego. Wniosek złożony bez sprawdzenia pracy łatwo oprzeć na błędnym założeniu.
Nie należy też zwlekać. Uczelniane terminy bywają krótkie: przykłady z oficjalnych regulacji pokazują trzy, pięć albo siedem dni, zależnie od uczelni i podstawy zgłoszenia. Termin może być liczony od daty egzaminu, od ogłoszenia wyniku albo od wpisania oceny do systemu. Właściwy sposób liczenia trzeba odczytać z aktualnego regulaminu swojej uczelni.
Jeżeli negatywny wynik oznacza problem z rozliczeniem semestru, osobną procedurą może być warunek na studiach. Wpis warunkowy i egzamin przed komisją służą innym sytuacjom i nie powinny być traktowane zamiennie.
Jak przebiega
Po uwzględnieniu wniosku właściwy organ, najczęściej dziekan albo osoba wskazana w regulaminie, zarządza egzamin i ustala skład komisji. Szczegóły różnią się między uczelniami. Komisja zwykle obejmuje przewodniczącego oraz nauczycieli posiadających kompetencje z dziedziny objętej egzaminem, a niektóre regulaminy określają dokładnie liczbę członków i wymagane kwalifikacje.
Ustawowym elementem, o którym łatwo zapomnieć, jest możliwość udziału wskazanego przez studenta obserwatora. Art. 85 ustawy wymienia to uprawnienie wprost. Regulamin uczelni może doprecyzować, kto może pełnić tę funkcję i w jaki sposób należy zgłosić taką osobę.
Obserwator nie jest dodatkowym egzaminatorem ani pełnomocnikiem odpowiadającym za studenta. Jego obecność ma zwiększać przejrzystość procedury. W regulaminach uczelnianych jako obserwator może pojawiać się między innymi przedstawiciel samorządu studentów lub nauczyciel akademicki wskazany zgodnie z lokalnymi zasadami.
Forma samego egzaminu również nie jest ogólnopolsko jednolita. Może zostać określona w regulaminie albo ustalona przez organ zarządzający egzaminem i komisję. Nie należy więc przyjmować, że komisyjny zawsze oznacza trzy pytania ustne przed kilkoma wykładowcami.
Komisja zmienia tryb przeprowadzenia egzaminu, ale nie obniża wymagań merytorycznych.
Student powinien przygotować się z tego samego materiału, który zgodnie z zasadami obejmuje dany przedmiot. Komis nie jest negocjacją oceny. Jego celem pozostaje sprawdzenie osiągnięcia wymaganych efektów uczenia się w procedurze, której prawidłowość można łatwiej kontrolować.
Znaczenie ma też skutek wyniku. Niektóre regulaminy wskazują wprost, że ocena uzyskana w trybie komisyjnym zastępuje kwestionowany wynik. Z tego powodu przed złożeniem wniosku trzeba przeczytać nie tylko paragraf opisujący przesłanki, lecz również ustępy dotyczące konsekwencji egzaminu.
Mity o komisyjnym
Najpopularniejszy mit brzmi: „nie zdałem poprawki, więc należy mi się komis”. Ustawa rzeczywiście zalicza egzamin komisyjny do praw studenta, lecz sposób realizacji tego prawa wynika z regulaminu. Na konkretnej uczelni może być wymagane wykazanie określonej przesłanki, zachowanie krótkiego terminu i uzyskanie decyzji właściwego organu.
Drugi mit mówi, że egzamin poprawkowy i komisyjny są tym samym, tylko przy drugim na sali siedzi więcej osób. Nie zawsze. Poprawka jest kolejną przewidzianą w toku przedmiotu próbą zaliczenia. Komis może natomiast stanowić szczególną procedurę uruchamianą z powodu zarzutów wobec przebiegu albo zakresu wcześniejszego egzaminu. Na części uczelni istnieje ponadto trzeci termin, który także nie jest egzaminem komisyjnym.
Trzeci mit dotyczy oceny. Złożenie podania nie oznacza, że poprzedni wynik automatycznie znika. Najpierw wniosek musi zostać rozpatrzony zgodnie z regulaminem, a dopiero wynik przeprowadzonej procedury wywołuje skutek przewidziany przez uczelnię.
Czwarty mit: do wniosku potrzebny jest konflikt z prowadzącym. Nie. Znacznie lepszym punktem wyjścia jest udokumentowana nieprawidłowość. Osobiste relacje nie przesądzają ani o zasadności zarzutów, ani o wyniku komisji.
Piąty mit zakłada, że komis na pewno jest trudniejszy od zwykłego egzaminu. Sama obecność kilku osób może zwiększać stres, ale wymagania powinny odpowiadać zakresowi przedmiotu i zasadom obowiązującym studenta. Nie ma ogólnej reguły, zgodnie z którą komisja musi celowo zadawać trudniejsze pytania.
Największym błędem jest opieranie decyzji na doświadczeniu znajomego z innej uczelni zamiast na aktualnym regulaminie własnego kierunku.
FAQ
Czy egzamin komisyjny przysługuje po każdej niezdanej poprawce?
Nie w takim znaczeniu, że każda ocena niedostateczna automatycznie uruchamia kolejny termin. Ustawa wymienia prawo do egzaminu komisyjnego, ale szczegółowe przesłanki i procedurę określa regulamin uczelni. Na UAM aktualna informacja wydziałowa wiąże możliwość złożenia wniosku między innymi z oceną niedostateczną z poprawki i siedmiodniowym terminem, podczas gdy na innych uczelniach procedura może koncentrować się na nieprawidłowym przebiegu egzaminu lub braku bezstronności.
Ile jest czasu na złożenie wniosku?
Nie istnieje jeden termin dla wszystkich polskich uczelni. Można spotkać terminy liczone w dniach od egzaminu albo od ogłoszenia jego wyniku. Przykładowo aktualna strona UAM wskazuje siedem dni w opisanej tam procedurze, natomiast regulacje UMK przewidują w określonych przypadkach trzy dni od ogłoszenia wyniku. Dlatego przed napisaniem podania trzeba sprawdzić aktualny regulamin obowiązujący w roku akademickim 2026/2027.
Czy student może mieć obserwatora podczas egzaminu komisyjnego?
Tak. Prawo do przystąpienia do egzaminu komisyjnego przy udziale wskazanego przez studenta obserwatora wynika wprost z art. 85 ust. 1 pkt 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Szczegóły dotyczące osoby obserwatora oraz sposobu jej zgłoszenia mogą wynikać z regulaminu uczelni.
Co zrobić, jeśli wniosek nie zostanie uwzględniony?
Najpierw trzeba ustalić, w jakiej formie uczelnia rozstrzygnęła sprawę i co przewiduje jej regulamin. Procedura dotycząca egzaminu nie musi być identyczna z odwołaniem od decyzji administracyjnej. Pomocny może być samorząd studentów, uczelniany rzecznik praw studenta albo inna jednostka wskazana w wewnętrznych przepisach, ale kontakt z takim organem nie zatrzymuje automatycznie terminów przewidzianych przez regulamin.
Prawa studenta dają podstawę do korzystania z procedury komisyjnej, ale o jej skuteczności zwykle decydują szczegóły: właściwa przesłanka, konkretny opis zdarzenia, dowody i termin. W sporze o egzamin najważniejszym dokumentem pozostaje aktualny regulamin własnej uczelni, nie historia kolegi z innego wydziału.
